Hagelkruis: verschil tussen versies
| (9 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven) | |||
| Regel 1: | Regel 1: | ||
Dorp: [[Aarle]] <br/> | Dorp: [[Aarle]] <br/> | ||
Het hagelkruis is een stenen kruis dat staat in Aarle op [[de Hoog Akker]]. <br/> | Het hagelkruis is een stenen kruis dat staat in Aarle op [[de Hoog Akker]]. <br/> | ||
| − | Minimaal uit de 15e eeuw <br/> | + | Datering: Minimaal uit de 15e eeuw <br/> |
| − | Afbeelding in reliëf een archaïsche Christusfiguur, en bovenin een kleine vierkante opening. <br/> | + | Materiaal: blauw zerk <br/> |
| + | Afbeelding: in reliëf een archaïsche Christusfiguur, en bovenin een kleine vierkante opening. <br/> | ||
Rijksmonument <br/> | Rijksmonument <br/> | ||
Rondom staat een Jugendstil ijzeren hek van ongeveer 1910<ref>Boek:Aarle-Rixtel Cultuurhistorische inventarisatie 1990 blz 35</ref><br/> | Rondom staat een Jugendstil ijzeren hek van ongeveer 1910<ref>Boek:Aarle-Rixtel Cultuurhistorische inventarisatie 1990 blz 35</ref><br/> | ||
| Regel 12: | Regel 13: | ||
1651: Bij de verkoop van een huis op Strijp word een voorwaarde gesteld dat er ook brood aan de armen gegeven word bij het hagelkruis. (in de ander Duitse landen heet dit de Hagelspende) | 1651: Bij de verkoop van een huis op Strijp word een voorwaarde gesteld dat er ook brood aan de armen gegeven word bij het hagelkruis. (in de ander Duitse landen heet dit de Hagelspende) | ||
| + | |||
| + | 1701 Maatboek Aarle-Rixtel bron? | ||
1799: Predikant Hanewinkel schrijft, uit zijn tweede reis door de Meierij: Digt bij de Kerk, in de akkers, staat een Kruis van blaauwen zerk, het hagelkruis genoemd; het zou deezen naam dragen, om dat het, door een wonderdaadige kracht, hagel, donder enz, van de graanvelden afweert, en dezelve dus beschermt en beveiligt. | 1799: Predikant Hanewinkel schrijft, uit zijn tweede reis door de Meierij: Digt bij de Kerk, in de akkers, staat een Kruis van blaauwen zerk, het hagelkruis genoemd; het zou deezen naam dragen, om dat het, door een wonderdaadige kracht, hagel, donder enz, van de graanvelden afweert, en dezelve dus beschermt en beveiligt. | ||
| + | |||
| + | 1832 Het hagelkruis staat op de kadasterkaart van 1832. | ||
| + | |||
| + | Rond 1910: het kruis lag al lange tijd verwaarloosd op de grond. Men zette het op een voetstuk en plaatsten er een hek omheen. <ref>Historie van Aarle-Rixtel 1966 blz 109</ref> | ||
| + | |||
| + | In Oktober 1927 is het kruisbeeld beschadigd door onbekenden. <ref>Krant 3-10-1927</ref> | ||
mei 1942: Het hagelkruis is door onbekende daders geheel vernield. | mei 1942: Het hagelkruis is door onbekende daders geheel vernield. | ||
Eind juli 1942: het kruis is op mysterieuze wijze weer hersteld, hij staat weer recht en ongebroken op zijn voetstuk. <ref>Boek:Oorlogsjaren in Aarle-Rixtel 1994 blz 72</ref> | Eind juli 1942: het kruis is op mysterieuze wijze weer hersteld, hij staat weer recht en ongebroken op zijn voetstuk. <ref>Boek:Oorlogsjaren in Aarle-Rixtel 1994 blz 72</ref> | ||
| + | |||
| + | Ook processies stopte bij het kruis op de kruisdagen en vroegen er Gods zegen over de vruchten der aarde. | ||
| + | |||
| + | Op 22 augustus 2025 werd melding gemaakt van een deelse vernieling van het hagelkruis. Het kruis is aan de bovenkant beschadigd. <ref>Facebook pagina's: Henk van Beek en Je bent een Aarle-Rixtelnaar als je...</ref> Rond 11-9-2025 was het kruis weer hersteld door Zandenbouw. <Br/> | ||
==Doel van het kruis== | ==Doel van het kruis== | ||
| Regel 25: | Regel 38: | ||
2 Onze voorouders hadden een vrees voor kruisingen en samenkomsten van wegen want daar waren boze geesten. Door offers te brengen en aanroepingen te doen probeerden ze hen goed te stemmen. Veel later toen de mensen al christen waren geworden, bleven de mensen naar deze plaatsen komen om hun rituelen uit te voeren. Daarop plaatste de pastoor een kruisbeeld die men maar beter kon aanbidden, dan die oude rituelen uit te voeren. <ref>Gemeentegids 1971 blz 78</ref> | 2 Onze voorouders hadden een vrees voor kruisingen en samenkomsten van wegen want daar waren boze geesten. Door offers te brengen en aanroepingen te doen probeerden ze hen goed te stemmen. Veel later toen de mensen al christen waren geworden, bleven de mensen naar deze plaatsen komen om hun rituelen uit te voeren. Daarop plaatste de pastoor een kruisbeeld die men maar beter kon aanbidden, dan die oude rituelen uit te voeren. <ref>Gemeentegids 1971 blz 78</ref> | ||
| + | |||
| + | 3 In 1927 heeft raadslid van den Heuvel van een oude inwoner vernomen, dat het kruis, geen hagelkruis is, maar een kruis dat een boer van het kerkhof heeft meegenomen en het daar heeft neergezet als schamppaal. <ref>Historie van Aarle-Rixtel 1966 blz 112</ref> | ||
| + | |||
| + | 4 Volgens [[Nicolaas Antonius van Gameren (1887-1965)]] stamt de steen uit de katholieke voortijd. Het is een oud heidens beeld, ter afwering van natuurrampen. Later kreeg het een kruisvorm / christelijke vorm. <ref>Boek Het Boek van Aarle-Rixtel blz 17</ref> | ||
==Bronnen== | ==Bronnen== | ||
| Regel 31: | Regel 48: | ||
[[Categorie:Geschiedenis]] | [[Categorie:Geschiedenis]] | ||
[[Categorie:De Hoog Akker]] | [[Categorie:De Hoog Akker]] | ||
| + | [[Categorie:Beeldhouwkunst]] | ||
Huidige versie van 8 mei 2026 om 22:31
Dorp: Aarle
Het hagelkruis is een stenen kruis dat staat in Aarle op de Hoog Akker.
Datering: Minimaal uit de 15e eeuw
Materiaal: blauw zerk
Afbeelding: in reliëf een archaïsche Christusfiguur, en bovenin een kleine vierkante opening.
Rijksmonument
Rondom staat een Jugendstil ijzeren hek van ongeveer 1910[1]
Geschiedenis
Veel Peellandse parochies kende een hagelkruis, maar dat van Aarle is het enige dat bewaard is gebleven.
1419: archief Commanderie van Gemert, pachtcontract waarbij Ywanus van Cortenbach, de landcommandeur van Aldenbiezen aan Gerardus Steenbecker diverse landerijen verpachtte in Aarle, waaronder 2 lopen land ter plaatse geheten: dat Haghelcrijs. [2]
1651: Bij de verkoop van een huis op Strijp word een voorwaarde gesteld dat er ook brood aan de armen gegeven word bij het hagelkruis. (in de ander Duitse landen heet dit de Hagelspende)
1701 Maatboek Aarle-Rixtel bron?
1799: Predikant Hanewinkel schrijft, uit zijn tweede reis door de Meierij: Digt bij de Kerk, in de akkers, staat een Kruis van blaauwen zerk, het hagelkruis genoemd; het zou deezen naam dragen, om dat het, door een wonderdaadige kracht, hagel, donder enz, van de graanvelden afweert, en dezelve dus beschermt en beveiligt.
1832 Het hagelkruis staat op de kadasterkaart van 1832.
Rond 1910: het kruis lag al lange tijd verwaarloosd op de grond. Men zette het op een voetstuk en plaatsten er een hek omheen. [3]
In Oktober 1927 is het kruisbeeld beschadigd door onbekenden. [4]
mei 1942: Het hagelkruis is door onbekende daders geheel vernield.
Eind juli 1942: het kruis is op mysterieuze wijze weer hersteld, hij staat weer recht en ongebroken op zijn voetstuk. [5]
Ook processies stopte bij het kruis op de kruisdagen en vroegen er Gods zegen over de vruchten der aarde.
Op 22 augustus 2025 werd melding gemaakt van een deelse vernieling van het hagelkruis. Het kruis is aan de bovenkant beschadigd. [6] Rond 11-9-2025 was het kruis weer hersteld door Zandenbouw.
Doel van het kruis
Er zijn verschillende verklaringen:
1 Zie hierboven 1799: Hanewinkel: het zou deezen naam dragen, om dat het, door een wonderdaadige kracht, hagel, donder enz, van de graanvelden afweert, en dezelve dus beschermt en beveiligt. [7]
2 Onze voorouders hadden een vrees voor kruisingen en samenkomsten van wegen want daar waren boze geesten. Door offers te brengen en aanroepingen te doen probeerden ze hen goed te stemmen. Veel later toen de mensen al christen waren geworden, bleven de mensen naar deze plaatsen komen om hun rituelen uit te voeren. Daarop plaatste de pastoor een kruisbeeld die men maar beter kon aanbidden, dan die oude rituelen uit te voeren. [8]
3 In 1927 heeft raadslid van den Heuvel van een oude inwoner vernomen, dat het kruis, geen hagelkruis is, maar een kruis dat een boer van het kerkhof heeft meegenomen en het daar heeft neergezet als schamppaal. [9]
4 Volgens Nicolaas Antonius van Gameren (1887-1965) stamt de steen uit de katholieke voortijd. Het is een oud heidens beeld, ter afwering van natuurrampen. Later kreeg het een kruisvorm / christelijke vorm. [10]
Bronnen
- ↑ Boek:Aarle-Rixtel Cultuurhistorische inventarisatie 1990 blz 35
- ↑ Boek:van Ricstelle tot Aarle-Rixtel. Jean Coenen 1992 blz 60
- ↑ Historie van Aarle-Rixtel 1966 blz 109
- ↑ Krant 3-10-1927
- ↑ Boek:Oorlogsjaren in Aarle-Rixtel 1994 blz 72
- ↑ Facebook pagina's: Henk van Beek en Je bent een Aarle-Rixtelnaar als je...
- ↑ Boek: Reize door de Majorij van 's Hertogenbosch 1799 dertiende brief
- ↑ Gemeentegids 1971 blz 78
- ↑ Historie van Aarle-Rixtel 1966 blz 112
- ↑ Boek Het Boek van Aarle-Rixtel blz 17